آن را نپذيرفت و نصيحت ديگرى را كه از روى احساسات دينى بود ، از يكى از يارانش به نام جبير بن عبد اللّه پذيرفت ، آن‌گاه كه به او گفت : « به خدا پناه ببر از اين‌كه از مدينه خارج شوى ؛ چرا كه رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله روز احد فرمود : " در خواب ديدم كه در زره محكمى وارد شده‌ام و من تعبير اين خواب را مدينه گرفتم . " » « 1 » اما شكى نيست كه شرايط در عهد رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله با شرايطى كه زمان قيام نفس زكيه بود ، كاملا تفاوت داشت . رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله پيش از هجرت به مدينه در نظر داشت كه به طائف برود ؛ چرا كه به آبادى و رفاه اقتصادى مشهور بود و نزديك مكه و در مكانى مرتفع قرار داشت ، و بعد از هجرت نيز چند سالى نفوذ رسول خدا محدود به مدينه بود . اين زمانى است كه مكه در دست مشركان قريش بود و قبيله ثقيف بت‌پرست بر طائف سيطره داشت . « 2 » در روز احد « 3 » نيز رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله نظر مسلمانانى را پذيرفت كه به او پيشنهاد دادند براى جنگ با مشركان قريش به خارج مدينه بروند ، و آنچه در احد بر مسلمانان آمد ، حاصل خروجشان از مدينه نبود ، بلكه نتيجهء سركشى تيراندازان از اوامر رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله در تعقيب مشركان فرارى ، به طمع جمع‌آورى غنيمت‌هاى آنان بود كه به هنگام فرار از خود باقى گذاشتند . « 4 » سوم : عوامل نظامى از عوامل شكست نهضت نفس زكيه و ابراهيم ، ضعف نقشه‌هاى جنگى آنان بود كه براى جنگ با سپاهيان منصور ترسيم كرده بودند . عباسيان به سپاهيان خود اهميت مىدادند و اين اهتمام به سال 100 ق ، يعنى زمانى كه دعوت عباسى آغاز شده بود ، بازمىگردد كه سازمان‌دهى نظامى آنان دوشادوش سازمان‌دهى سياسى پيش رفت . سپاهيان عباسى برترى و اقتدار خود را در خلال جنگ با سپاه اموى ثابت كردند . در دورهء

--> ( 1 ) . همان . ( 2 ) . قبيله ثقيف ، رقيب قبيله قريش بود و سعى داشتند حاجيان عرب را به جاى زيارت كعبه در مكه ، به زيارت بت خودشان لات ترغيب كنند و بدين منظور ، اطراف اين بت ، حرمى همچون حرم كعبه برپا كردند . ( خربوطلى ، عبد المطلب جدّ الرسول ، ص 76 ) ( 3 ) . احد ، كوهى است نزديك مدينه كه جنگ بين مسلمانان و قريش در كنار آن روى داد . ( 4 ) . قريشيان به سركردگى خالد بن وليد از پشت بر مسلمانان هجوم آوردند .